Duchowość

przyczyna wartości

Duchowość jako przyczyna wartości (11)

Wartości uniwersalne?

Duchowość jako przyczyna wartości wskazuje, że mogą istnieć jakiegoś rodzaju wartości uniwersalne. Czy w istocie możemy doszukiwać się wartości uniwersalnych epatowani zamiennikami, „wyrobami wartościopodobnymi”? Czy istnieją wartości mniej lub bardziej poważne, istotne, znaczące? Czy możemy mówić o wartościach fundamentalnych? Kto miałby je wyznaczać w czasach dominacji marketingu? Kto miałby je wskazywać w czasach „śmierci autorytetów”? Kto jeszcze ma ochotę słuchać o wartościach w dobie postprawdy? Kto miałby wiarygodnie o wartościach zaświadczać w czasach fejków i hejtu?

Mody

Jak rozróżnić fałszywe mody od trwałych pryncypiów w czasach totalnego egalitaryzmu? Kto ma być głosem słuchanym w dobie zalewu post i pseudo prawdy, pseudowiedzy, postkompetencji? Gdzie kryją się odpowiedzi, gdy egalitaryzm stał się jednocześnie pochwałą nieuctwa, niewiedzy i prawa do zabierania głosu wszystkich w każdej sprawie i na każdy temat? Skąd wiadomo, że treść mody nie jest produktem algorytmu lub trendsettingiem wykreowanym przez e-roboty w sieci? Skąd wiadomo, że negatywna ocena lub przeciwnie – popularność – nie są efektami astroturfingu, czyli zmasowanego ataku botów, sztucznie wykreowanym zainteresowaniem?

Duchowa obecność

Duchowość jako przyczyna wartości mimo tych zastrzeżeń i wątpliwości jest niezmiennie, natrętnie – obecna. W środku wakacji. W czasie zmiennej pogody. W górach, czy nad wodą, w Chorwacji czy na Słowacji, w czasie zabawy, w leczeniu kaca lub niestrawności – duch #duch nie daje nam spokoju. Jest z nami. Obecny. Przejawia się w snach i niepokojach. Uwidacznia w nadziejach i marzeniach. Czym jest? Kim jest? Czy aby jest?

W czasach zmiany, w dobie trickstera #trickster, w latach „zarazy” – choć zastanawiamy się nad pryncypiami w rodzaju: konstytucja, sądy, praworządność, ekonomia – najważniejsze wydają się jednak pytania o wartości. Dlaczego wartości?

Sens

Duchowość jako przyczyna wartości koncentruje się na znaczeniu, elemencie znaczącym, czyli decydującym o jakości doświadczenia. Pytanie o sens życia przewija się na różnych poziomach rozumienia. Rozkłada się ono na liczne kwestie – w postaci pytań o sens dnia codziennego, o sens pracy, małżeństwa, rodzicielstwa, choroby, sukcesu, awansu, rozstania, zdrady, utraty – pieniędzy, zdrowia, relacji. Pojawia się w życiu każdego człowieka, nawet u osobowości psychopatycznych i socjopatów. Czym jest starość? Co z utraconą młodością? Jaki los czeka dzieci? Jaki obraz przybierze choroba? Jak uporać się ze śmiercią?

Wreszcie – nawet pytania o sens i treść spraw tak banalnych jak: spędzanie weekendu, zabawy z dziećmi, z pozoru niewinne nałogi, nawyki żywieniowe, nieprozumienia, drobne nieszczęścia, małe oszustwa, drobne kłamstwa – przewijają się przez całe życie. Brak transmisji jasnych wartości od instytucji takich jak kościół, państwo, szkoła; od systemów takich jak szeroko pojęta edukacja i kultura – dotyczących sensu życia – skutkuje durkheimowską anomią.

 

Dobre życie

Jedną z funkcji kultury i edukacji powszechnej (również zadaniem instytucji społecznych oraz państwowych) jest dostarczanie obywatelom, uczestnikom zbiorowości odpowiedzi na pytania: jakiego rodzaju postawy oznaczają dobre, sensowne, wartościowe życie? U nas instytucje te i systemy zawiodły. Dostarczają co najwyżej iluzyjne fantazmaty, uproszczone hasła, populistyczne iluzje, które podobnie jak konsumpcjonizm nie mogą wypełnić pustki aksjologicznej.

Co więcej osoby poszukujące, rozwinięte intelektualnie i poznawczo – potrzebują nie tylko odpowiedzi. Istotne jest również stawianie przez tego rodzaju instytucje odpowiednich pytań o sens. Osobom przygotowanym intelektualnie przez edukację i środowisko wychowawcze łatwiej jest tego rodzaju poszukiwania odbywać samodzielnie. Jednakże wszyscy potrzebują przygotowania. Gry brak jest transmisji wartości – powszechna staje się społeczna anomia, czyli aksjologiczna pustka. Naturalną reakcją jest zagubienie, złość, obwinianie innych o własne nieszczęście, wzrost agresji i acting outy – indywidualne i zbiorowe.

Duchowość jako przyczyna wartości

Wartościami w naszej tradycji zajmowała się albo ideologia, która narzuca pewien zestaw mniej lub bardziej uproszczonych poglądów, lub też duchowość. Ta zaś historycznie skazana jest albo na powinowactwa religijne albo filozoficzne. Filozofia nigdy nie była domeną polskiej edukacji. Nie przypadkiem ograniczono jej naukę w szkołach i na uczelniach. Jej funkcję spełniała literatura. Nierzadko mitologizująca historię, umacniająca imaginaria zbiorowe, osadzająca to w romantycznych tęsknotach, to w pozytywistycznych powinnościach.

Nawykowy rytuał religijny może co najwyżej uśmierzyć niepokój, zniwelować poczucie winy i nieznośne napięcie wewnętrzne wynikające z poczucia grzechu, tak mocno utrwalonego w naszej kulturze. Nie może jednak wypełnić pustki, tak jak nie wypełnia jej działanie zastępcze, mechanizmy obronne osobowości czy też nałogi. One jedynie redukują wynikający z napięcia stres by wtórnie zwiększyć poczucie anomii.

Kognitywistyka

Jednakże nurty psychologiczne takie jak transpersonalność, integralność, psychologia procesu, głębi, archetypowa – skupiały się od lat na poszukiwaniu ducha, duszy, duchowości jako idei spajającej pytania o sens. Duchowość jako termin wywodzący się z filozofii i religii w rozumieniu kognitywistycznym mogłaby być zatem subiektywną odpowiedzią na jedno z dwóch głównych pytań nauki, które brzmi: czym jest umysł? W jaki sposób biologiczny organ, system interakcji biochemicznych jakim jest mózg, a szerzej Ośrodkowy Układ Nerwowy (OUN), stwarza umysł?

Kognitywistyka, czyli nauka nauk, nauka interdyscyplinarna, która łączy ze sobą odpowiedzi i poszukiwania neurobiologii, fizyki, biochemii, lecz także psychologii eksperymentalnej, socjologii, antropologii kulturowej, językoznawstwa i jeszcze wielu innych dyscyplin naukowych – stara się ukazać człowieka w złożoności jego relacji ze światem, własną biologia i psychologią.

cdn.

więcej o duchowości

przeczytaj również

Duchowość jako przyczyna wartości (11)
5 (100%) 2 votes

Udostępnij:
Maciej Bennewicz

Maciej Bennewicz

Dyrektor Instytutu Kognitywistyki, wykładowca mentoringu i coachingu, pisarz, socjolog, coach, terapeuta, superwizor.