Duchowość

próba odpowiedzi

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi (9)

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi

Z jakiego powodu teraz o duchowości?

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi czym jest duch. Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi jest potrzebna właśnie w chwili, gdy duchowość wydaje się zepchnięta do piwnicy. Zupełnie inne sprawy organizują przestrzeń zbiorową. Mowa przecież o ustawach podporządkowujących sądy władzy wykonawczej, o podwyżce cen paliw i wody. Ponadto są wakacje, urlopy, wyjazdy, grille. Pogoda zaskakuje. A to zbyt mokro, to znów zbyt drogo.

Z jakiego powodu w czasach tak niespokojnych, w lipcu politycznego przesilenia, w czasie kiedy demokracja znika a Polacy z bierną akceptacją przyjmują władzę, która chce despotyczną ręką rozstrzygać o wszelkich procesach społecznych i gospodarczych – piszę o rzeczach tak odległych, ezoterycznych – jak duchowość? Właśnie dlatego. Bez odwołania do wartości nie sposób chronić jedną z wartości najważniejszych – wolność. Tuż po wojnie Erich Fromm, wybitny psycholog niemiecki i amerykański, twierdził, że większość nie chce wolności, ucieka od niej, gdyż wolność oznacza odpowiedzialność. Tymczasem odpowiedzialność wolimy przerzucać na innych. Łatwo mieć wtedy oczekiwania a potem żale, gdy oczekiwania nie zostały spełnione.

duchowość_transpersonalna próba odpowiedzi_2
duchowość_transpersonalna próba odpowiedzi_2

Trickster

Kilka lat temu na blogu napisałem kilka postów o znakach trickstera. Były prorocze – zwiastowały zmianę, której skutki odczuwamy. Wiele osób twierdziło wówczas, że przesadzam. Napisałem też ironiczną, trzytomową książkę “Przerażające oddziaływania na odległość” – o tym jak zmienia się system, jak działa hipnoza zbiorowa, czym skutkuje bierność, jak budzą się ze snu stare demony, jak jednostka może zostać uwikłana w procesy społeczne, które wydawały się jej odległe i niezagrażające.

Dziś przyszedł czas by pisać i mówić o duchu i duchowość, gdyż właśnie to zaniedbanie, zaniechanie ducha –  spowodowało, że do głosu doszedł trickster. Trickster – demon prześmiewca, symbolizujący zmianę radykalną, demon, który jednocześnie kłamie i mówi prawdę, przenicowuje podszewkę świata, przewraca rzeczywistość na drugą stronę, oferuje nam jednocześnie zabawę i post. Jednym tchem mówi o miłości i pogardzie, jednych nagradza i innych karze, oferuje chleb oraz igrzyska a potem śmierć i rozgrzeszenie. Tickster to potężnych archetyp, symbol przeciwieństw, tarcia, zgrzytu, zmiany. Niestety również bólu i cierpienia pokrytego nierzadko ironią i groteską. To bóg szalbierstwa, złego smaku, pogardy oraz ironii, mistrz kiczu i chucpy. Drwi ze świata, do którego zstąpił z piekieł.

“Przerażające oddziaływanie na odległość” więcej

Duchowość i mózg

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi to poszukiwanie w nieznanym i w nieoczywistym. Jedno z podejść (transpersonalne) to poszukiwanie arcyludzkiej zasady, czyli dającej się zuniwersalizować – choć jej źródłem jest doświadczenie indywidualne. Każde doświadczenie ludzkie może mieć znaczenie dla ludzkości. Każde może być podmiotowe, twórcze, wartościowe – o ile zostanie zrozumiane.

Drugie z nich proponuje kognitywistyka, która  scala różne doświadczenia i branże naukowe (biologię, neurobiologię, socjologię, psychologię itd.) z badaniem postaw, zachowań, motywacji, percepcji –  indywidualnych jednostek. Człowiek jest tutaj spostrzegany jako podmiot i zarazem przedmiot wielu, nikiedy sprzecznych oddziaływań, z których bilogia i neurofizjologia nie zawsze okazują się dominujące.Kognitywistyka poszukuje odpowiedzi zarówno w przejawach życia społecznego jakie jest tworem i udziałem człowieka, lecz również pyta o codzienność, kulturę, religijność, osobowość i wreszcie język w jakim myśli i porozumiewa się osoba ludzka oraz jej otoczenie społeczne.

Mityczność vs. realność duszy

Współczesna psychiatria, psychologia i psychoterapia, zwłaszcza akademicka, zdaniem wybitych badaczy kognitywistycznych (Hillman[1], Wilber[2], Dennett[3], Krauss[4], Mindell[5], Harris[6]) oddzielając duszę od ciała i nadając jej niezliczone nazwy (czerpane najczęściej z filozofii lub z mitologii) jak: ego, jaźń, świadomość, id – w istocie zabiła duszę. Zepchnęła ją do czegoś nikłego, mitycznego, przestarzałego, wstydliwego, marginalnego, krępującego, przynależnego co najwyżej religii. Religia nie tylko przestała dawać należne miejsce duszy, którą praktycznie się nie zajmuje skupiona na pustych rytuałach i świadczeniu usług religijnych, lecz ramię w ramię z nauką zabiła też ducha.

Jak mózg tworzy umysł?

Kognitywistyka to nie tylko neuronauka, czyli wyspecjalizowana dziedzina biologii, a zwłaszcza biologii mózgu. Kognitywistyka, powstała stawiając jedno z najważniejszych pytań współczesnej nauki: w jaki sposób biologiczny organ złożony z komórek, karmiony glukozą, chłodzony krwią, organ podobny do innych jak grasica, trzustka czy wątroba stwarza umysł, a może i więcej – duszę? Albo inaczej – być może dusza, a wcześniej duch – stwarzają umysł, który staje się mniej lub bardziej skutecznym i zaradnym reprezentantem duchowych interesów w przejawionym (namacalnym, empirycznym) świecie? Albo jeszcze inaczej – być może świat przejawiony jest tylko projekcją tego co duchowe, iluzją w której umysł odgrywa rolę multidyscyplinarnego tłumacza?

Ciało, duch i dusza

Dawniej człowiek nie tylko był ciałem, lecz również istotą duchową wyposażoną w duszę. Duch, dusza i ciało. Duch reprezentował poczucie sensu, ideę nadającą bieg i znaczenie, lecz również logos, słowo tworzące ład, zasadę porządkującą. Dopiero intelekt, czyli rozum zdolny do analizowania i wyciągania wniosków wraz z jaźnią, czyli samoświadomością, osią psychiki – tworzą duszę. Jednakże dusza – anima to coś więcej, to ów pierwiastek życia, który odróżnia grudkę atomów węgla, wodoru i tlenu, które tworzą kamień, od grudki atomów węgla, wodoru i tlenu tworzących brzozę, kota i człowieka.

Dusza ma zdaniem filozofów kontakt z Logosem i Agape, czyli Pierwszym Słowem, mądrością wpisaną w naturę. Oznacza wewnętrzną (immanentną) racjonalność i uporządkowanie: świata, duszy ludzkiej, lecz również emanacje duszy, czyli wypowiedzi i czynów a wcześniej – myśli i argumentów, które od najwyższego porządku pochodzą.

Wszechmocna zaś forma miłości duchowej to miłość braterska, altruistyczna, boska, transcendentalna, wszechobecna, która istnieje niezależnie od sytuacji. Agape może być zakłócona przez ludzką wolę, złe uczynki, fałszywe intencje, lecz nigdy nie może zostać zniszczona. Oznacza również homerycką życzliwość, szacunek, otwartość na drugiego człowieka. W chrześcijaństwie Agape, oprócz miłości boga do ludzi i ludzi do boga oznacza również (a może przede wszystkim o czym się zapomina) miłość bliźnich wobec siebie.

duchowość i poszukiwanie ducha
duchowość i poszukiwanie ducha

Ciało bez ducha

Dziś według zakorzenionych w modernistycznym paradygmacie naukowych sądów pozostało nam tylko ciało, którego biologiczne mechanizmy mają w istocie tworzyć umysł. Co prawda zadziwia nas nieprzewidywalność umysłu, szokuje odkrycie, że geny są jedynie programem, potencjałem, a nie wyrokiem jak sądziliśmy, jednak wciąż nie ma mowy o reanimacji duszy i duchowości (Lipton[7], Lanza[8]).

Jeśli zatem nie ma naukowego (empirycznego, paradygmatycznego) dowodu na istnienie duszy lub ducha (niektórzy filozofowie sądzą, że nigdy nie powstanie; inni, że jest zbyteczny; jeszcze inni, że samo postawienie pytania o duszę zaciemnia perspektywę poznania) – to skąd w takim razie, obsesyjne wręcz u homo sapiens, zainteresowanie duchowością oraz stałe jej przeciwstawianie materializmowi? Jeśli nie ma naukowego dowodu na istnienie duszy lub ducha to być może pozostają nam wyłącznie spekulacje natury ezoterycznej? Jeśli nie ma naukowego dowodu na istnienie duszy lub ducha to być może warto dostrzec błąd w stawianiu pytań o racjonalne dowody na istnienie duchowości?

Tymczasem to co duchowe jest w swojej istocie subiektywne, osobiste i w tym sensie kognitywistyczne, czyli polikompetentne, poliwalentne, czyli przylegające do różnorodności, osobiście wyrażone, poddane indywidualnej, wewnętrznej interpretacji i tylko poprzez indywiduum może być wyrażone jako znak (zwany przez psychopatologię symptomem lub objawem). Kognitywistyka zatem poszukuje ducha, który animuje duszę, która niekiedy przejawia się w umyśle i jego ekspresji.

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi

Dusza w rozumieniu integralnym

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi jest w gruncie rzeczy najważniejszym zadaniem współczesnej nauki. Ludzkość stoi bowiem wobec problemu przeludnienia, nadmiernej eksplotacji planety oraz nierównomiernego rozłożenia dóbr i zasobów. Jedne procent populacji ludzkiej posiada lub kontroluje 90% zasobów.

Realnością jest dusza zdaniem Hillmana. Podobną tezę powtórzą Mindell i Wilber jedni z największych myślicieli oraz praktyków pracy duchowej w naszych czasach. To dopiero wyzwanie dla naszego sposobu myślenia! Co teraz sądzić o tych wszystkich „stuprocentowych prawdach”, produktach, dokumentach, prawniczych dociekaniach i rzeczach – produkowanych, sprzedawanych, udoskonalanych przez technologię?! Mędrca szkiełko i oko wypada z ręki lub co gorsza „mędrzec” z pogardą wzrusza ramionami zatrzaskując się w klatce swego racjonalizmu i mechanistycznego determinizmu. Skutki tej postawy doskwierają nam aż zanadto.

Świat jako projekcja duszy

Człowiek usilnie stara się naprawiać, to co wcześniej zniszczył, kolejny raz niszcząc to, co już się przystosowało. Tymczasem świat przejawiony jest imaginacją duszy – postuluje Hilman, czyli jest jej tworem, wymysłem, kreacją. Im bardziej dusza jest spychana, ukrywana, negowana, tym dramatyczniej w skutkach dobija się swoich praw (współczesny paradygmat nazwie ów „krzyk duszy” patologią, acting outem, objawem). Dzięki personie człowiek nakłada maskę, przyjmuje postawę, dzięki której dokonuje na sobie konformistycznego i oportunistycznego ograniczenia. Staje się akceptowany przez otoczenie, przewidywalny, uspołeczniony.

Persona poprzez maskę pośredniczy pomiędzy ego (jaźnią i jeszcze głębiej dajmonem), a światem zewnętrznym. Jednakże im bardziej świat zewnętrzny poprzez swoje dogmaty i paradygmaty unieważnia samą duszę, czyni z ego i jaźni karykaturalny obraz monoteistycznego Boga, tym bardziej stajemy się nieszczęśliwi. Jednolitość bowiem, jednorodność, homogeniczność, monokultura są oszustwem, uproszczeniem, kastracją duchowości, która przejawia się w miliardach sposobów, nie zaś w jednym iluzorycznym zestawie!

Freud

Zestaw pojęć: ego-id-superego zaproponował po raz pierwszy Zygmunt Freud[9] tworząc XX-wieczną psychologię. Freud był poddany presji paradygmatu dynamicznie rozwijającej się nowej nauki. Ów zestaw był nieuniknienie monostrukturalny, homogeniczny, zaczerpnięty z judeochrześcijańskiego monoteizmu. Jego centrum było ego w opozycji do id z filtrem (nadkontrolerem) superego.

Skąd znamy ten obraz? Owszem, to obraz judeochrześcijańskiej teozofii, kosmologii oraz kultury, która zmiotła dawny pluralizm, politeizm i różnorodność, pogardliwie nazywając je pogaństwem. Owo napięcie pomiędzy akceptowanym i dyskryminowanym, pożądanym i niechcianym, możliwym i koniecznym, to monoteistyczne pokłosie manicheizmu, wiecznej opozycji, walki dobra za złem, kontroli i naporu – zrodziło rozdarcie, którego skutki odczuwamy zarówno w osobistym doświadczeniu jak i w niepokojach społecznych.

Indywidualnym symptomem „krzyku duszy” stłumionego dajmona (ducha), skutkiem dopominania się o miejsce w przejawionym świecie, o naturalny rozwój – są osobiste objawy (nazywane patologiami oraz acting outami).

cdn.

Bibliografia;

[1] Hillman J., Re- wizja psychologii, Laurum, 2015

[2] Wilber K. Małżeństwo rozumu z duszą. Integracja nauki i religii, Czarna Owca, 2008

[3] Dennett. D., Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, PIW, 2008

[4] tamże,

[5] por. Teodorczyk. T., Mindell i Jung. Reedycje i inspiracje, Eneteia, 2016

[6] Harris S., Koniec wiary. Religia, terror i przyszłość rozumu, Błękitna kropka, 2012

[7] Lipton B., Biologia przekonań, Wydawnictwo Tu i teraz, 2005

[8] Lanza R. , Berman B., Biocentryzm, Studio Astropsychologii, 2015

[9] Freud Z., Ego i mechanizmy obronne, PWN, 2012

 

więcej o duchowości

zapraszam również na stronę coachingdao

a także na stronę Instytut Kognitywistyki

Duchowość – transpersonalna próba odpowiedzi (9)
4 (80%) 3 votes

Udostępnij:
Maciej Bennewicz

Maciej Bennewicz

Dyrektor Instytutu Kognitywistyki, wykładowca mentoringu i coachingu, pisarz, socjolog, coach, terapeuta, superwizor.